System kaucyjny w praktyce

Kaucja to opłata doliczana przy zakupie napoju w opakowaniu objętym systemem kaucyjnym, a więc butelek PET o pojemności do 3 l oraz puszek aluminiowych o pojemności do 1 l. System kaucyjny został wprowadzony 1 października 2025 r. i dotyczy wyłącznie napojów z oznakowaniem kaucji. Do odzyskania kaucji nie jest potrzebny paragon.

Po co wprowadzono system kaucyjny w Polsce?

PET, aluminium i szkło to cenne surowce, które można ponownie wykorzystać, ale pod warunkiem, że trafią do recyklingu. Średnio w Polsce poziom zwrotu plastikowych butelek wahał się pomiędzy 30 a 40 proc. podczas gdy unijne regulacje wskazują, że od 2025 r. poziom selektywnej zbiórki opakowań po napojach osiągnie 77 proc., a od 2029 r. 90 proc. Wprowadzony system kaucyjny jest skutecznym motywatorem dla konsumentów, by zawracać opakowania i w ten sposób zwiększać poziom zbiórki i oszczędzać cenne surowce. Najbardziej widocznym elementem systemu jest mniej śmieci w przestrzeni publicznej, ale także w lasach, parkach czy przy rozlewiskach rzek. W ciągu pierwszych siedmiu miesięcy funkcjonowania systemu kaucyjnego, Polacy oddali ponad miliard opakowań.

Liczby nie kłamią

900 milionów opakowań zostało zebranych w samych lipcu natomiast do końca lipca łącznie zebrano aż 3,2 mld puszek i butelek objętych systemem kaucyjnym, co oznacza, że statystycznie każdy mieszkaniec Polski oddał 86 opakowań objętych kaucją. Według wiceministry Klimatu i Środowiska aż 88% opakowań zostało oddanych przy użyciu zwrotomatów. Rozwój systemu można także zauważyć w dynamicznie rozwijającej się sieci automatów do zbiórki – dziś funkcjonuje już ok. 17,5 tys. w skali całego kraju.

Szlakiem kaucji

Polska nie jest pionierem systemu kaucyjnego: dołączyła do grona krajów, w których podobne rozwiązania funkcjonują od lat, a nawet dekad. Obecnie system kaucyjny działa w kilkunastu krajach europejskich m.in. w Niemczech, Szwecji, Finlandii, Norwegii, Danii, Holandii, Islandii, na Litwie, Łotwie, w Estonii, Chorwacji i na Słowacji, z których korzysta ponad 180 mln Europejczyków – to ponad jedna czwarta populacji kontynentu. Pionierem była Szwecja, która system kaucyjny wprowadziła jako pierwsza w Europie już w 1984 roku, obejmując nim opakowania z plastiku i metalu, a za jej przykładem podążyły Finlandia w 1996 r. i Norwegia w 1999 r. Za wzorcowy przykład skuteczności uznaje się jednak Niemcy, gdzie obowiązkowy system uruchomiono w 2003 roku, początkowo obejmując nim jednorazowe opakowania po wodzie mineralnej, piwie i napojach gazowanych, a w kolejnych latach kaucją zaczęto obejmować kolejne rodzaje opakowań. Dziś niemiecki system osiąga jeden z najwyższych wskaźników zwrotu na kontynencie – 97–98 proc. opakowań objętych kaucją wraca do systemu. Podobnie wysoką skuteczność notuje Litwa, gdzie system działa od 2016 roku i obecnie osiąga wskaźnik zbiórki na poziomie ok. 91–92 proc. Doświadczenia te pokazują, że efektywność systemu kaucyjnego rośnie wraz z czasem jego funkcjonowania oraz rozbudową infrastruktury zbiórki – co daje dobry punkt odniesienia dla oceny pierwszego roku działania systemu
w Polsce.

Gdzie oddam opakowania objęte kaucją?

Każdy sklep o powierzchni powyżej 200 metrów kwadratowych ma obowiązek przyjąć puste opakowania i zwrócić kaucję przy czym warto pamiętać, że zbiórka może być automatyczna ( za pomocą urządzeń) lub ręczna. Mniejsze sklepu mogą przystąpić do systemu kaucyjnego. Punkty zbiórki opakowań i zwrotu kaucji można znaleźć na interaktywnej mapie na stronie Zwrotomat.pl.